ความแตกต่างระหว่างจีโนไทป์และฟีโนไทป์คืออะไร?

• 1. Indica, sativa, ruderalis และ hybrids
• 2. จีโนไทป์และฟีโนไทป์คืออะไร?
• 3. การเฟโนฮันท์
• 3. a. การโคลนนิ่ง
• 4. วิธีแสดงลักษณะฟีโนไทป์ที่ดีที่สุด
• 4. a. อุณหภูมิ
• 4. b. ความเครียด
• 5. การแยกแยะฟีโนไทป์ที่ต่างกัน
• 6. สรุป

ฟีโนไทป์และจีโนไทป์ไม่ใช่คำที่ใช้เฉพาะสำหรับกัญชา แต่ถูกใช้กันอย่างแพร่หลายในตลาดกัญชาอยู่แล้ว ถึงแม้ว่าคุณจะสามารถหาความหมายของคำเหล่านี้ในพจนานุกรมได้ แต่ต้องใช้เวลาในการเข้าใจอย่างแท้จริงว่าหมายถึงอะไรเมื่อกล่าวถึงต้นกัญชา เมื่อพูดถึงต้นกัญชา จีโนไทป์หมายถึงรหัสพันธุกรรมที่พกความเป็นไปได้หลากหลาย ส่วนฟีโนไทป์คือการแสดงออกของจีโนไทป์เมื่อได้รับอิทธิพลจากสภาพแวดล้อม.

ถ้าคุณยังไม่เข้าใจทั้งหมดและอยากรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับเรื่องนี้และผลกระทบต่อ เมล็ดพันธุ์กัญชา นี่คือข้อมูลที่คุณควรรู้เกี่ยวกับฟีโนไทป์ จีโนไทป์ และกัญชา

1. Indica, Sativa, Ruderalis และ Hybrids

ก่อนที่คุณจะเข้าใจลึกซึ้งเกี่ยวกับคำเหล่านี้ในโลกของกัญชา จำเป็นต้องรู้เกี่ยวกับจุดเริ่มต้นของสายพันธุ์กัญชาเล็กน้อย อย่างที่คุณทราบ กัญชาย้อนไปได้อย่างน้อย 3,000 ปี ดังนั้นมันจึงยากมากที่จะระบุชัดเจนว่ากำเนิดจากที่ใด ในสมัยนั้นมีกลุ่ม landrace ที่วิวัฒนาการตามธรรมชาติเป็นเวลาหลายพันปี และมีความแตกต่างชัดเจนระหว่าง Indica, Sativa และ Ruderalis ซึ่งถูกหล่อหลอมโดยสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกัน

เนื่องจากสองสปีชีส์นี้เติบโตและวิวัฒนาการในสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกัน Indicas มักจะเตี้ยกว่า มีใบกว้าง และใช้เวลาโตน้อยกว่า Sativas จะสูงกว่า ใบบางกว่า และใช้เวลาโตนานกว่า ส่วน Ruderalis สูงประมาณ 50 ซม. อุดมด้วย CBD และไม่ขึ้นกับรอบแสงในการกระตุ้นการออกดอก สิ่งน่าสนใจของ Indica และ Sativa คือ มันไม่ได้หมายถึงผลลัพธ์ที่จะทำให้คุณรู้สึกกระปรี้กระเปร่าหรือเหนื่อยล้า ความหมายจริง ๆ ของ Indica และ Sativa คือแค่บ่งบอกพื้นที่กำเนิดเดิมของสายพันธุ์เท่านั้น และไม่มีความเกี่ยวข้องกับเอฟเฟกต์แต่อย่างใด ในทศวรรษที่ผ่านมาการแบ่งความหมายของ Indica และ Sativa จึงถูกบิดเบือนไปมาก

เข้าสู่ช่วงปลายปี 1980 การเพาะพันธุ์และการปลูกในร่มได้รับความนิยมมากขึ้นและเริ่มมีการสร้างไฮบริด (ผสมผสานพันธุกรรมของ Indica และ Sativa) และเพราะผู้ปลูกเริ่มทดลองกับ อุณหภูมิ, ความชื้น, แสง และ ธาตุอาหาร ต่าง ๆ ผู้ปลูกจึงได้รู้ว่าปัจจัยภายนอกทั้งหมด แม้แต่เพียงมุมของไฟก็สามารถส่งผลให้ต้นกัญชาแสดงลักษณะต่าง ๆ แม้จะมีพ่อแม่เดียวกัน เมื่อการผสมพันธุ์ได้รับความนิยม ผู้ปลูกก็เริ่มตระหนักว่าตนเองสามารถควบคุมพันธุกรรมของต้นเพื่อให้เหมาะกับสภาพแวดล้อมของตนเองได้ โดยไม่ลดคุณภาพหรือผลผลิตของต้นเลย 

2. จีโนไทป์และฟีโนไทป์คืออะไร?

ต้นกัญชาทุกต้นมีโค้ดพันธุกรรมเหมือนสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ โค้ดพันธุกรรมนี้เรียกว่า “จีโนไทป์” และหมายถึง ศักยภาพของต้น โดยบรรจุลักษณะต่าง ๆ ที่สายพันธุ์นั้นสามารถแสดงออกมาได้ระหว่างการเจริญเติบโต ส่วนฟีโนไทป์คือลักษณะที่เห็นได้ชัดซึ่งสิ่งแวดล้อมในการปลูก (ไม่ว่าจะ indoor หรือ outdoor) ดึงออกมาให้เห็นในระหว่างวงจรชีวิตของต้นกัญชา โดย ลักษณะเหล่านี้ ได้แก่:

วิธีที่ง่ายที่สุดในการเข้าใจสิ่งนี้อย่างแท้จริง คือการเปรียบเทียบกับสิ่งที่เราทุกคนคุ้นเคย นั่นคือ มนุษย์ จีโนไทป์คือพันธุกรรมที่คุณได้รับจากพ่อแม่มาตั้งแต่กำเนิด และคุณไม่สามารถเปลี่ยนแปลงพันธุกรรมของตัวเองได้ การผสมผสานยีนเด่นและยีนด้อยจะกำหนดว่าคุณจะแสดงลักษณะใดจากพ่อแม่ของคุณ ซึ่งฝังอยู่ในตัวคุณและถ่ายทอดในแต่ละเซลล์ผ่าน messenger RNA - สายเดี่ยวที่คัดลอกรหัสจาก DNA ในเซลล์นิวเคลียสและใช้เพื่อโปรแกรมไรโบโซม จากนั้นไรโบโซมจะใช้รหัสเหล่านั้นประกอบกรดอะมิโนเป็นสายโปรตีนยาว

ฟีโนไทป์คือลักษณะที่คุณได้จากสภาพแวดล้อม ความเครียด และวิถีชีวิตที่คุณเลือก สมมติว่าคุณมีคู่แฝดที่เหมือนกันแต่เติบโตแยกในบ้านคนละหลัง คนหนึ่งกินฟาสต์ฟู้ดทุกวันและไม่ออกกำลังกายเลย ในขณะที่อีกคนกินอาหารสุขภาพและออกกำลังกายสัปดาห์ละสามครั้ง ในไม่กี่ปีต่อมา แม้จะเป็นแฝดเหมือนแต่ก็อาจมีรูปร่างต่างกันโดยสิ้นเชิงจากปัจจัยแวดล้อม ไม่ใช่พันธุกรรม

ท้ายที่สุดแล้ว ฟีโนไทป์คือการแสดงออกของพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิตเมื่ออยู่ในสภาพแวดล้อมหนึ่ง ตัวอย่างในกัญชาคือเรื่องสี บางสายพันธุ์มีสีม่วงสูงกว่าสายพันธุ์อื่น เพราะยีนกำหนดให้ผลิตสารแอนโทไซยานินสูง ซึ่งสะท้อนแสงสีม่วง คลอโรฟิลล์สะท้อนแสงสีเขียว ดังนั้นหากระดับแอนโทไซยานินสูง ต้นกัญชาจะเข้มม่วงแทนที่จะเป็นสีเขียว ลักษณะนี้แม้จะมีรากฐานจากพันธุกรรม แต่ก็ไม่ได้แสดงออกเสมอไป ปัจจัยแวดล้อม เช่น อุณหภูมิกลางคืนที่เย็นในช่วงออกดอก จะกระตุ้นให้เกิดการสร้างแอนโทไซยานิน กล่าวง่าย ๆ ว่า:

จีโนไทป์ + สิ่งแวดล้อม = ฟีโนไทป์

3. การเฟโนฮันท์

Phenohunting หรือการเฟโนฮันท์คือการ ค้นหาฟีโนไทป์ที่ดีที่สุด โดยฟีโนไทป์ที่ดีที่สุดนั้นขึ้นอยู่กับจุดประสงค์และความต้องการของคุณ ไม่ว่าจะเป็น การผลิตเมล็ดพันธุ์ หรือปลูกไว้ใช้เอง เมื่อคุณตัดสินใจปลูกสายพันธุ์ใหม่ คุณจะซื้อเมล็ดพันธุ์หนึ่งชุดและเป็นไปได้ว่าแต่ละเมล็ดจะให้ฟีโนไทป์ต่างกันแม้จะมาจากสายพันธุ์เดียวกัน คุณจึงต้องปลูกและติดป้ายแยกเพื่อระบุ หลังจากนั้น สังเกตพัฒนาการ และจดบันทึกจนแยกเพศผู้-เพศเมียได้

หลังจากปลูกเมล็ดทุกเมล็ดแล้ว คุณจะได้ต้นที่ แตกต่างกันเล็กน้อย และเลือกต้นที่คุณชอบที่สุดไม่ว่าจะเป็นกลิ่น รสชาติ เอฟเฟกต์ หรือคุณลักษณะอื่นๆ ที่กล่าวถึงมาแล้ว สำหรับนักเพาะพันธุ์ที่วางแผนจำหน่ายเมล็ด ควรเลือก 1-2 ฟีโนไทป์จากหลายร้อยหรือหลายพันต้น แต่ถ้าคุณเป็นโฮมโกรเวอร์ก็ย่อขนาดกระบวนการนี้ให้เหลือเพียง 10-20 ต้น ก็พอ

ไม่ว่าคุณจะปลูก 10 หรือ 1000 ต้น กระบวนการก็คล้ายกัน และคุณต้องดำเนินต่อไปจน พบฟีโนไทป์ ที่คุณต้องการ การเฟโนฮันท์เหมาะกับผู้ผลิตเชิงพาณิชย์ที่ต้องการผลผลิตเหมือนกันทุกครั้งหลังเก็บเกี่ยวโดยไม่ต้องกังวลเรื่องดอกมีเอฟเฟกต์และคานาบินอยด์ต่างกัน

การโคลนนิ่ง 

การโคลนนิ่งโดยทั่วไปจะเป็นขั้นตอนถัดไปหลังจากพบฟีโนไทป์ที่ต้องการแล้ว โดยเป็นการคัดลอกยีนส์ของต้นเฉพาะต้นหนึ่ง ซึ่งถือเป็นวิธีเดียวที่จะได้ต้น ที่เหมือนเดิมทุกประการ การโคลนนิ่งสามารถทำได้โดย tissue culture หรือใช้กิ่งตัดจากต้นเฉพาะต้นนั้น

วิธีนี้นิยมในกลุ่มผู้ปลูกที่เลือกฟีโนไทป์ดี ๆ แล้ว และต้องการ ขยายพันธุ์ให้ตรงตามต้นฉบับ หรือในกลุ่มผู้ปลูกเชิงพาณิชย์ที่อยากได้ดอกไม้พิเศษที่ลูกค้าชื่นชอบ อย่าลืมว่าการโคลนนิ่งจะได้ต้นที่เหมือนเดิมเมื่อปลูกในสภาพแวดล้อมเดียวกัน เพราะอย่างที่กล่าวถึงข้างต้น ฟีโนไทป์ขึ้นกับ สิ่งแวดล้อม ดังนั้นถ้าคุณเลือกฟีโนไทป์มาโคลน แล้วไปปลูกในสภาพใหม่ ต้นที่ได้อาจต่างกันเล็กน้อย

โปรดจำไว้ว่าหากคุณพบฟีโนตัวท็อประหว่างการออกดอก ควร re-veg ต้นใหม่ก่อนตัดกิ่งโคลนนิ่ง เพราะต้นในช่วงดอกจะมีฮอร์โมนที่ต่างจากระยะอื่น และอาจทำให้โคลนนิ่งใช้เวลานานหรือไม่สำเร็จเลย หลีกเลี่ยงการโคลนจากต้นที่เป็นโคลนอยู่แล้ว และควรใช้เฉพาะแม่พันธุ์ที่ได้จากเมล็ดเพื่อประสิทธิภาพสูงสุด ปัจจัยที่มีผลต่อการแสดงออกของฟีโนไทป์มีดังนี้

4. วิธีแสดงลักษณะฟีโนไทป์ที่ดีที่สุด 

จากประสบการณ์ของเรา วิธีที่มีประสิทธิภาพที่สุดในการแสดงลักษณะฟีโนไทป์คือการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิและสร้างความเครียดให้กับต้นในช่วงออกดอก 

อุณหภูมิ

การควบคุมอุณหภูมิระหว่างช่วงออกดอกสามารถเปลี่ยนรูปลักษณ์ดอกให้โดดเด่นขึ้นอย่างมาก และดึงเอาสีสันสวยงาม เช่น สีม่วง ชมพู หรือเหลืองออกมาได้เต็มที่ ในการปลูกกลางแจ้ง การเปลี่ยนสีเหล่านี้มักเกิดได้ง่ายในช่วงฤดูใบไม้ร่วงที่อุณหภูมิลดลงอัตโนมัติ ส่วนการปลูกในร่ม หากต้องการสีสวยเหล่านี้ ควรลดอุณหภูมิในเวลากลางคืน ในช่วง 3-4 สัปดาห์สุดท้ายของการออกดอก ความเย็นจะทำให้คลอโรฟิลล์ในต้นลดลง คุณจะเห็นศักยภาพเต็มที่ของพันธุกรรมต้นคุณ   

ความเครียด

การให้ความเครียดบางรูปแบบกับต้นกัญชาก็ช่วยให้ต้นแสดงลักษณะฟีโนไทป์ออกมาได้เช่นกัน ทั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าต้องเอาน้ำแข็งราดต้นหรือหักกิ่ง เสมอไป การปล่อยให้ต้นแห้งนานกว่าปกติก็เพียงพอ โดยปกติแล้วการปล่อยให้ต้นผ่านรอบเปียกและแห้งให้ผลดี โดยเฉพาะในช่วงออกดอก การ เพิ่มการผลิตเทอร์ปีนและไตรโคม ด้วยการปล่อยให้ดินแห้งขึ้น 1 วัน ก็ช่วยเพิ่มปริมาณไตรโคมได้ ไตรโคมจะทำหน้าที่ปกป้องต้นจากรังสีของดวงอาทิตย์ทำงานคล้ายเกราะ ปกป้องตัวต้นจากสภาพแวดล้อมหฤโหด การปล่อยให้ต้นแห้งทำให้ต้นเข้าใจว่าตนเองกำลังจะตายและพยายามปกป้องตัวเองจากรังสีที่เป็นอันตราย ความเครียดเหล่านี้จะทำให้ต้นสร้างสารทุติยภูมิ (secondary metabolites) ซึ่งช่วยเพิ่มการผลิตเทอร์ปีนและคานาบินอยด์อย่างมีนัยสำคัญ    

5. การแยกแยะฟีโนไทป์ที่ต่างกัน

เพื่อช่วยให้คุณเห็นภาพว่าฟีโนไทป์ต่าง ๆ แสดงออกมาอย่างไร ลองดูตัวอย่างภาพถ่ายของ Gorilla Glue Auto ของเราจากผู้ปลูกต่างคนกัน

จะเห็นได้จากรูปว่าต้นทั้งสองคล้ายกันแต่ก็มี ความต่างเล็กน้อย ซึ่งอาจมาจากวัสดุปลูกและประเภทของโคมไฟที่ใช้ แม้จะปลูกสายพันธุ์เดียวกันในสภาพใกล้เคียงกัน แต่ผลลัพธ์ก็ออกมาต่างกัน

ในตัวอย่างนี้จะเห็นว่าดอกมีโครงสร้างคล้ายกัน แต่ต้นหนึ่งปลูกด้วยปุ๋ยอินทรีย์และไฟ LED ในขณะที่อีกต้นปลูกด้วยทั้ง LED และ HID ร่วมกับปุ๋ยสังเคราะห์ เห็นความต่างได้ชัด ต้นหนึ่งมี สีเข้มกว่า และใบเล็กลง ในขณะที่อีกต้นเขียวสว่างและใบมากกว่า

อย่าลืมว่านี่ไม่ได้แปลว่าผู้ปลูกคนไหนหรือต้นไหนดีกว่า สิ่งเหล่านี้คือ traits หรือลักษณะต่าง ๆ ที่สายพันธุ์หนึ่ง ๆ สามารถแสดงออกเมื่อปลูกใน สิ่งแวดล้อมที่ต่างกัน ดังนั้นต้นจะคล้ายกันแต่ลักษณะบางอย่างก็จะแตกต่างกัน ความจริงแล้วเมื่อน้ำสารอาหารเข้าสู่กระบวนการดูดซึมของต้น ไม่ว่าจะเป็นชนิดสังเคราะห์หรืออินทรีย์ พืชจะไม่แยกความแตกต่างได้เลย ข้อแตกต่างและข้อดีของผู้ปลูกแบบอินทรีย์ คือบ่อยครั้งที่ปลูกแบบอินทรีย์ต้นจะสร้างสารทุติยภูมิซึ่งส่งผลต่อรสชาติ กลิ่น และความแรงได้ดีมาก 

6. สรุป

เมื่อพูดถึงเรื่องของฟีโนและจีโนไทป์ คุณควรเลือกพันธุกรรมที่ดีที่สุดสำหรับการปลูกของคุณเสมอ วางแผนให้ดีเพื่อความสำเร็จเพราะคุณจะใช้เวลา 3-4 เดือนกับต้นเหล่านี้และไม่อยากเสียเวลาโดยเปล่าประโยชน์ ค้นคว้าสายพันธุ์ต่าง ๆ และมองหา trait ที่คุณต้องการเรารับรองว่าจะมีสายพันธุ์ที่เหมาะกับคุณ

หากคุณมีประสบการณ์เรื่องเฟโนฮันท์หรือข้อมูลเพิ่มเติมที่ช่วยเหลือผู้ปลูกท่านอื่นได้ โปรดทิ้งคอมเมนต์ไว้ด้านล่าง!

แหล่งอ้างอิงภายนอก

1. Gene Networks Underlying Cannabinoid and Terpenoid Accumulation in Cannabis. Plant Physiology. - Zager, Jordan & Lange, Iris & Srividya, Narayanan & Smith, Anthony & Lange, Bernd. (2019).
2. High genes: Genetic underpinnings of cannabis use phenotypes. - Thorpe, Hayley & Talhat, M. & Khokhar, Jibran. (2020).