จะเกิดอะไรขึ้นเมื่อคุณหยุดบริโภคกัญชา?

• 1. ระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ (endocannabinoid system)
• 2. ตัวรับแคนนาบินอยด์
• 2. a. ตัวรับแคนนาบินอยด์ชนิดอื่น
• 3. จะเกิดอะไรขึ้นเมื่อคุณหยุดบริโภคกัญชา?
• 3. a. วันที่ 1-2 หลังหยุดใช้
• 3. b. วันที่ 3 หลังหยุดใช้
• 3. c. วันที่ 4 หลังหยุดใช้
• 3. d. วันที่ 5-7 หลังหยุดใช้
• 3. e. วันที่ 7-28 หลังหยุดใช้
• 4. สรุป

มีผู้บริโภคกัญชากว่า 250 ล้านคนทั่วโลก และจำนวนนั้นกำลังเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ เมื่อกัญชากำลังได้รับการรับรองให้ถูกกฎหมายหรือไม่เป็นความผิดในหลายประเทศ นี่ไม่ใช่ปัญหาโดยตรง โดยเฉพาะสำหรับผู้บริโภคกัญชาส่วนใหญ่ที่ต่อสู้เพื่อสิทธิในการบริโภคและปลูกกัญชามาหลายสิบปี ในช่วงสองสามปีที่ผ่านมา กัญชาได้รับการโปรโมทมากขึ้นและกลายเป็นที่นิยมอย่างมาก ซึ่งอย่างที่กล่าวไปแล้ว เป็นเรื่องดีสำหรับคนส่วนใหญ่ แต่ก็มีด้านลบที่คนส่วนมากไม่รู้จัก และเพิ่งเริ่มถูกพูดถึงจากนักวิจัยในช่วงนี้

จากการศึกษาล่าสุดพบว่า ผู้บริโภคอย่างน้อย 10 ล้านคนจากจำนวนที่ประมาณไว้ 250 ล้านคน พยายามเลิกใช้กัญชาอย่างน้อย 5 ครั้งแต่ไม่สำเร็จ ซึ่งยังไม่ได้รับการยืนยันแน่ชัด แต่เชื่อว่ามีสาเหตุมาจากอาการถอนกัญชาที่นักวิจัยเพิ่งเริ่มเข้าใจ มารู้กันว่าเกิดอะไรขึ้นกับสมองของคุณเมื่อหยุดบริโภคกัญชา และอาการถอนที่คุณอาจพบในช่วงสองสัปดาห์แรก

1. ระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ (Endocannabinoid System)

ระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ (หรือ ECS) เป็นระบบชีวภาพที่ประกอบด้วยเอ็นโดแคนนาบินอยด์ ซึ่งเป็นสารสื่อประสาทที่จับกับตัวรับแคนนาบินอยด์ที่อยู่ทั่วระบบประสาทส่วนกลางและส่วนปลาย ปัจจุบันยังมีการศึกษาวิจัยต่อเนื่อง แต่คาดว่ามีส่วนเกี่ยวข้องกับกระบวนการทางสรีรวิทยาและกระบวนการทางความคิดหลายด้าน เช่น:

• ความอยากอาหาร;
• ความรู้สึกเจ็บปวด;
• อารมณ์;
• และความจำ

มีตัวรับแคนนาบินอยด์หลักอยู่สองชนิดคือ CB1 และ CB2 ตัวรับเหล่านี้พบมากในสมองและระบบประสาท และในอวัยวะกับเนื้อเยื่อ ซึ่งเป็นที่จับของแคนนาบินอยด์ภายในที่ร่างกายสร้างเอง รวมถึงแคนนาบินอยด์จากภายนอกอย่าง THC และ CBD  ที่จะมาจับกับตัวรับเหล่านี้ได้

2. ตัวรับแคนนาบินอยด์

ตัวรับแคนนาบินอยด์เป็นส่วนหนึ่งของระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ และมีส่วนเกี่ยวข้องกับกระบวนการที่กล่าวถึงก่อนหน้า รวมถึงอีกหลายกระบวนการ ตัวรับเหล่านี้เป็นตัวรับที่อยู่บนเยื่อหุ้มเซลล์ ซึ่งถูกกระตุ้นโดยแคนนาบินอยด์ 3 ประเภทหลักคือ:

มีตัวรับแคนนาบินอยด์ที่รู้จักกัน 2 ประเภทที่แคนนาบินอยด์ทั้งหมดนี้สามารถจับได้ ได้แก่ ตัวรับ CB1 และ CB2 โดยที่ CB1 พบได้มากในสมอง (ระบบประสาทส่วนกลาง) แต่ก็พบในปอด ตับ และไตด้วย ส่วน CB2 พบมากในระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย ในเซลล์ต้นกำเนิดเม็ดเลือด (ซึ่งเป็นเซลล์ยังไม่เจริญเต็มที่ สามารถพัฒนาเป็นเม็ดเลือดขาว เม็ดเลือดแดง และเกล็ดเลือดได้) และงานวิจัยล่าสุดพบว่าตัวรับเหล่านี้ยังพบในบางส่วนของสมองอีกด้วย

ตัวรับแคนนาบินอยด์ชนิดอื่น

นอกจากตัวรับ CB1 และ CB2 แล้ว ยังมีข้อสงสัยถึงการมีอยู่ของตัวรับแคนนาบินอยด์ชนิดอื่นมาเป็นเวลายาวนาน จากผลของสารบางชนิดที่มีต่อความดันโลหิตและการอักเสบเป็นต้น งานวิจัยเมื่อไม่นานมานี้ยังยืนยันว่ามีตัวรับชื่อ GPR18 อยู่จริง ขณะที่บางการศึกษาระบุว่า ตัวรับกำพร้า GPR55 ก็อาจจะเป็นตัวรับแคนนาบินอยด์อีกรูปแบบหนึ่งเนื่องจากตอบสนองต่อแคนนาบินอยด์

สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่าอาจต้องมีการจัดหมวดหมู่ตัวรับแคนนาบินอยด์ใหม่ รวมถึง CB3 ด้วย แต่ก็อาจจะซับซ้อนเนื่องจากมีการค้นพบตัวรับอื่น ๆ ในฮิปโปแคมปัส อย่างเช่น GPR119 ซึ่งบ่งบอกว่าอาจมีตัวรับอื่นอีกอย่างน้อยสองชนิดและอาจจะยังค้นพบได้อีกในอนาคต ตอนนี้เมื่อคุณรู้จักเกี่ยวกับตัวรับแคนนาบินอยด์และระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์มากขึ้นแล้ว มาดูกันว่าเมื่อหยุดบริโภคกัญชาจะเกิดอะไรขึ้น

3. จะเกิดอะไรขึ้นเมื่อคุณหยุดบริโภคกัญชา? 

ผู้บริโภคกัญชาตัวยงส่วนใหญ่ไม่เคยคิดที่จะหยุดใช้กัญชา สำหรับหลายคนการบริโภคกลายเป็นกิจวัตร ไม่ว่าจะเป็นการใช้เพื่อผ่อนคลายหลังเลิกงาน หรือเป็นผู้ใช้ทางการแพทย์ที่ต้องการบรรเทาอาการเจ็บป่วยต่าง ๆ พอใช้ไปสักพัก คุณและร่างกายจะคุ้นชินกับมัน

ในตารางด้านบนคืออาการถอนที่พบได้บ่อย แต่โดยทั่วไปอาการจะค่อย ๆ เกิดขึ้น ไม่ได้เกิดขึ้นพร้อมกันทันที ดังนั้นหากคุณสงสัยว่าจะเกิดอะไรขึ้นถ้าคุณถูกบังคับให้หยุดใช้กัญชาเนื่องจากไปทำงานต่างประเทศ ไปบ้านพ่อแม่ หรืออยากหยุดเอง ข้อมูลข้างล่างนี้คือสิ่งที่งานวิจัยล่าสุดพบ

วันที่ 1-2 หลังหยุดใช้

ในช่วงสองสามวันแรกหลังหยุดใช้กัญชา อาการถอนจะเริ่มแสดงออกมา มีการศึกษาซึ่งมีผู้เข้าร่วมมากกว่า 20,000 คน พบว่าเกือบ 47% ของผู้ใช้กัญชามีอาการถอนอย่างน้อย 3 จากรายชื่อต่อไปนี้:

ตอนนี้พบว่า ความเสี่ยงในการเกิดอาการเหล่านี้สัมพันธ์กับปริมาณที่คุณใช้ เช่น หากใช้แค่สัปดาห์ละสองครั้ง ก็จะมีอาการน้อยกว่าคนที่ใช้ทุกวัน

วันที่ 3 หลังหยุดใช้

ในวันที่ 3 จะเริ่มรู้สึกหงุดหงิดง่ายและมีอาการกังวลใจมากขึ้น แต่โดยปกติจะดีขึ้นในอีกไม่กี่วันต่อมา อย่างไรก็ตาม ฝันแปลก ๆ และปัญหาในการนอนหลับจะยิ่งรุนแรงขึ้น อาการเหล่านี้เกิดขึ้นเพราะในกัญชามีโมเลกุลที่คล้ายกับแคนนาบินอยด์ที่สมองผลิตเอง เช่น อนันดามายด์ ปกติแคนนาบินอยด์ธรรมชาติเหล่านี้มีในร่างกายในปริมาณน้อย และร่างกายจะชินกับปริมาณนั้น เมื่อใช้กัญชา คุณกำลังรับเข้าร่างกายมากกว่าที่สมองผลิตเองหลายเท่า เมื่อบริโภคกัญชา แคนนาบินอยด์ในระดับสูงเหล่านี้จะไปจับกับจุดต่าง ๆ ในร่างกาย ซึ่งส่งผลต่อความคิด จินตนาการ การรับรู้ และยังมีผลต่อโดพามีนและนอรอิพิเนฟริน ทำให้คุณอาจรู้สึกกังวลหรือไฮได้

รวมถึงที่มีผลต่อโดพามีนกับนอรอิพิเนฟริน งานบ้านหรือกิจกรรมธรรมดา ๆ อาจจะดูน่าสนุกขึ้นเมื่อยังใช้กัญชา แต่เมื่อหยุด อารมณ์เหล่านั้นจะหายไป ทำให้หยุดสูบยากขึ้น เมื่อคุณยังใช้กัญชา ร่างกายจะปรับตัวโดยลดความไวของตัวรับ (desensitization) และเนื่องจากตัวรับเหล่านี้เกี่ยวข้องกับความจำระยะสั้น เมื่อหยุดใช้และร่างกายขับแคนนาบินอยด์ส่วนเกินออก ความจำระยะสั้นของคุณจะดีขึ้น

วันที่ 4 หลังหยุดใช้

ในวันที่ 4 หลังหยุดใช้ ตัวรับแคนนาบินอยด์จะกลับสู่สภาวะปกติ แต่ยังไม่มีงานวิจัยมากพอเกี่ยวกับผลกระทบระยะยาวของสมอง ดังนั้นสิ่งนี้อาจแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับปริมาณและระยะเวลาที่ใช้กัญชา

เป็นเพราะอายุของสมองมีผล และสมองในแต่ละช่วงวัยจะตอบสนองแตกต่างกัน ตัวอย่างเช่น หากคุณเริ่มสูบตั้งแต่ยังวัยรุ่น ผลต่อสมองจะไม่เหมือนกับผู้ที่เพิ่งเริ่มใช้ปีสองปี แม้จะยังไม่มีงานวิจัยยืนยัน แต่นักวิจัยเชื่อว่าเป็นเช่นนั้น

วันที่ 5-7 หลังหยุดใช้

ว่ากันว่าวันที่ 5-7 เป็นช่วงที่ยากที่สุดสำหรับผู้ที่ใช้กัญชามานาน เพราะทั้งร่างกาย (รวมถึงสมอง) เคยชินจนเกิดภาวะพึ่งพาแม้ว่าจะไม่รุนแรงเท่าการพึ่งพาแอลกอฮอล์ แต่นี่ก็ยังเป็นปัญหาที่ทำให้หลายคนเลิกใช้กัญชาไม่ได้

โปรดจำไว้ว่า ข้อมูลนี้เป็นผลต่อสมองเท่านั้น ยังมีผลกระทบต่อระบบทางเดินหายใจหากคุณบริโภคด้วยการสูบ ซึ่งเป็นอันตรายกว่าการใช้เครื่องระเหย (vaporizer) และจะต่างกันตามคุณภาพของกัญชาและลักษณะการบริโภค

วันที่ 7-28 หลังหยุดใช้

หากผ่าน 7 วันแรกไปได้ ส่วนใหญ่แล้วอาการถอนต่าง ๆ จะหายหมด ตัวรับและระบบแคนนาบินอยด์ทั้งหมดจะกลับสู่สภาพเดิม และเมื่อคุณกลับมาใช้กัญชาอีกครั้งจะรู้สึกเหมือนครั้งแรกที่เคยใช้ อย่างไรก็ตาม ผลลัพธ์นี้ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล อย่าลืมว่านี่เป็นผลเฉพาะต่อสมอง ส่วนผลกระทบจากควันหรือรูปแบบการบริโภคอื่นไม่ได้ถูกนำมานับรวมในบทความนี้ กล่าวถึงเฉพาะผลกับระบบแคนนาบินอยด์สมองเท่านั้น!

4. สรุป

แม้กัญชาจะไม่ถูกมองว่าเป็นยาเสพติดที่ทำให้ติดง่าย แต่การใช้กัญชาในระยะยาวก็อาจเกิดภาวะพึ่งพาได้จากการที่แคนนาบินอยด์ในกัญชาทำปฏิกิริยากับสมอง ถึงแม้จะไม่รุนแรงเหมือนการถอนสารเสพติดประเภทอื่น แต่ก็เป็นสิ่งที่ทุกคนควรรู้ หากคุณต้องการหยุดใช้กัญชาแต่ทำไม่ได้ ควรขอคำปรึกษา แม้กัญชาจะค่อนข้างปลอดภัยแต่ก็อาจส่งผลต่อการนอนหลับและอารมณ์ของคุณ อย่าลืมว่ากัญชาควรเป็นตัวช่วยให้ชีวิตง่ายขึ้นไม่ใช่ทำให้ยากขึ้น

ถ้าคุณมีเคล็ดลับหรือเทคนิคสำหรับเพื่อน ๆ ที่ต้องหยุดใช้กัญชาสักสองสามวัน (หรือเป็นสัปดาห์) ก็สามารถแบ่งปันได้ที่ช่องคอมเมนต์ด้านล่าง!

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

1. Time-course of the DSM-5 cannabis withdrawal symptoms in poly-substance abusers. - Morten Hesse และ Birgitte Thylstrup.
2. Cannabis Withdrawal in Chronic, Frequent Cannabis Smokers during Sustained Abstinence within a Closed Residential Environment. - Dayong Lee, Jennifer R. Schroeder, Erin L. Karschner, Robert S. Goodwin, Jussi Hirvonen, David A. Gorelick และ Marilyn A. Huestis.
3. Cannabis Addiction and the Brain: a Review. - Amna Zehra, Jamie Burns, Christopher Kure Liu, Peter Manza, Corinde E Wiers, Nora D Volkow และ Gene-Jack Wang.